Cùng một di sản, nhiều quê hương

Trên mạng xã hội, không khó để bắt gặp những cuộc tranh cãi kiểu “món này là của nước nào?” hay “điệu múa kia ai có trước?”. Nhưng nếu nhìn kỹ lịch sử Đông Nam Á — một khu vực của thương cảng, của những cuộc di cư và những cuộc hôn nhân vượt biên giới — ta sẽ thấy rất nhiều truyền thống vốn không có một quê hương duy nhất.

Kéo co: từ hội làng Việt Nam đến dòng sông Ifugao

Năm 2015, UNESCO ghi danh “Nghi lễ và trò chơi kéo co” là di sản chung của Việt Nam, Campuchia, Philippines và Hàn Quốc. Ở mỗi nơi, kéo co đều gắn với nghề trồng lúa và lời cầu mùa màng: người Ifugao kéo co punnuk dưới lòng sông sau vụ gặt, còn ở nhiều làng quê Việt Nam, kéo co là trò chơi không thể thiếu của hội xuân.

Kebaya: một chiếc áo, năm quốc gia

Năm 2024, Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan cùng được UNESCO ghi danh tri thức, kỹ năng và truyền thống về áo kebaya. Thay vì tranh luận ai “sở hữu” chiếc áo, năm quốc gia đã chọn cùng nhau kể câu chuyện về nó.

Pantun và silat: những người anh em

Pantun — thể thơ bốn câu có vần — là di sản chung được Indonesia và Malaysia cùng gìn giữ. Võ thuật cũng vậy: “Silat” của Malaysia và “Truyền thống Pencak Silat” của Indonesia cùng được UNESCO ghi danh năm 2019, như hai nhánh của một dòng chảy.

Một di sản được chia sẻ không bị chia nhỏ — nó chỉ có thêm nhiều người gìn giữ.

Lần tới khi thấy một món ăn hay một điệu múa quen thuộc ở nước láng giềng, thay vì hỏi “của ai?”, có lẽ ta có thể hỏi “nó đã đi qua những đâu?”. Câu hỏi ấy thường mở ra những câu chuyện thú vị hơn nhiều.